Teknolojinin ve özellikle de yapay zekanın hayatımıza günbegün dahil olmasıyla beraber herkes aynı soruyu sorar oldu: Hukuk meslekleri hâlâ kalem kağıt meslekleri midir? Hukuk dünyası uzun yıllardır saatlerce süren araştırmalara, el yordamıyla takip edilen dava süreçlerine, klasörler dolusu evrak arasında belge kaybetmeye alışkındı. Son on yılda ise hukuk dijital dönüşümün merkezine oturmaya başladı ve bu değişimin ismi Legal Tech yani hukuk teknolojileri oldu. Peki nedir bu legal tech? İşte bu blog serisinde siz okuyucularımıza legal tech'in ne olduğunu anlatmaya ve değişen dünyaya ayak uydurmayı kolaylaştırmaya çalışacağım.

LEGAL TECH TANIMI VE TARİHÇESİ

Bilim ve hayal gücü arasında âdeta kendini gerçekleştiren bir kehanet haline gelen ilişki yüzyıllara dayanmaktadır. Antik Yunan yazarları Homer ve Hephaestus, tanrıların bir gün, insanlığı kurtarmak için insansı robotlar yaratacağını söylerlermiş. Teknolojinin her gelişiminde bir sonraki aşama için hayal kuran insanlık, bir yandan bu ilerlemelere tereddütle yaklaşmışken bir yandansa hep daha fazlasını hayal etmiştir. Robotların işlerimizi yapabilmeleri çok yakın zamanların kehanetiyken şimdiyse bir gerçek haline geldi ve biz hukukçular için bu gerçeğin ismi Legal Tech oldu.

Hukuk alanında kullanılan dijital tabanlı çözümlerin bütünü olan Legal Tech, en basit tanımıyla hukuki süreçlerin dijital araçlarla otomatikleştirilmesi, daha hızlı ve daha verimli hale getirilmesini ifade eder. Örneğin günümüz Türkiye'sinde kullanılan e-tebligat sistemleri, yapay zeka tabanlı dava analiz süreçleri, dijital icra ve dava takibi yazılımları Legal Tech'in birer parçasıdır.

Hukuk mesleklerinin teknolojiye olan ihtiyacı, teknoloji dünyasının her zaman gündeminde olmakla beraber bu teknolojilerin gelişimi 20. Yüzyılın ikinci yarısında başlamıştır. Lexis'in 1973 yılında geliştirdiği çevrimiçi hukuk araştırma terminali, hukukçuların kütüphanelerde saatlerce yaptığı içtihat taramasını dijitalleştirerek onları büyük bir yük ve zamandan kurtarmış ve hukuk teknolojileri alanına damgayı vurmuştur. Pek ilginçtir ki, hukuk bürolarının faks makineleri almaya başlamaları da aynı zamanlarda başlamıştır.

1990'lara gelindiğinde kişisel bilgisayarların ve metin işlemcilerin yaygınlaşmasıyla belge hazırlama süreçleri hızlandırıldı ve 2000'lerde hukuk büroları e-posta, dijital doküman arşivleme ve veri tabanlarını benimsedi. Son on yılda ise bulut bilişim, e-imza ve hizmet olarak yazılım (yazılım-as-a-hizmet, SaaS) modelleri hukuk işleyişini tamamen değiştirdi. Geçtiğimiz 5 sene içerisinde ise yapay zekanın ortaya çıkmasıyla beraber, tüm dünyayla birlikte hukuk dünyası da bir dönüm noktası yakaladı.

LEGAL TECH'İN TÜRLERİ VE KAPSAMI

Legal Tech yelpazesini genel olarak 8 ana başlığa bölmek mümkündür:

1. Hukuki araştırma ve mevzuat veri tabanları
2. Doküman hazırlama ve sözleşme otomasyonları
3. Bulut tabanlı çözümler
4. Dijital iletişim ve entegrasyon araçları (E-Filing&CourtTech)
5. Sözleşme inceleme ve yapay zeka destekli analiz (CLM)
6. E-Discovery (elektronik delil inceleme) ve dava yönetim sistemleri
7. Hukuk bürosu yönetimi ve idari araçları

Daha sonraki bir yazımızda detaylıca bahsedeceğimiz bu ana başlıklar altında pek çok Legal Tech ürünü bulunmaktadır ve tüm bu araçlar hukuk dünyasındaki verimlilik ihtiyacından doğmuştur. Dünün dünyasında avukatlar için saatler süren belge tarama, içtihat arama, benzer sözleşmeleri karşılaştırma, cilterce mevzuat arama gibi işler günümüzün dünyasında Legal Tech sayesinde saniyeler alan işler hâline gelmişlerdir.

Fortune Business Insights'ın yayımladığı 2023 yılı verilerine göre, Legal Tech yazılımlarının kullanımı sayesinde hukuk departmanlarının rutin işlerde yaklaşık %40 oranında zaman tasarruf ettiği tespit edilmiştir. Bu saydığımız alanlar ve bu alanların altında gelişen farklı Legal Tech ürünleri ile hukukçular artık zamanlarının daha azını "kopyala-yapıştır işleri"ne ayırıp daha çoğunu müvekkil danışmanlığı, strateji geliştirme, akademik araştırma gibi katma değeri yüksek alanlara ayırmaya başlamışlardır.

Ayrıca, bu denli hızlı gelişim müvekkil beklentilerini de kökten şekilde değiştirmiştir. Müvekkiller, birlikte çalıştıkları avukatlardan teknolojiyi kullanmalarını, değişen dünyaya ayak uydurabilmelerini beklemektedirler. Rutin hâle gelmiş bazı işlerin teknoloji sayesinde çok daha kısa sürede yapılabileceğinin farkında olan kurumsal müvekkiller, avukatlarının geleneksel yöntemler kullanarak kendilerini uzun sürelerce bekletmesini hoş karşılamamakta, işlerinin olabilecek en verimli hâle getirilmesini talep etmektedirler. Tüm bu nedenlerle hukuk sektörü, doğası gereği gelişmelere geç ayak uyduran bir sektör olsa da teknolojik gelişmelere göz yumamayacak hâle gelmiş ve teknoloji, sektör içi rekabetten kendine büyük bir dilim kesmiştir.

DÜNYADA LEGAL TECH

Günümüzde, yapay zekanın yasal teknoloji pazarındaki değeri 548.44 milyon dolar değerindedir ve önümüzdeki 5 yıl içerisinde %17'lik büyüme yaşayarak yaklaşık 2.6 milyar dolara ulaşacağı öngörülmektedir.

Gartner, The Future of Legal isimli 2025 raporunda, en verimli hukuk departmanlarının %74'ünün yasal dönüşüm planlarını uygulamaya koyduğunu tespit etti. Bunun bir sonucu olarak da, yine Gartner raporuna göre, en verimli şirketlerin %79'u uygun rehberlik ve yönetim geliştirme hızlarını artırdı. Buna karşılık, en verimsiz işletmelerin yalnızca %38'i dönüşümü planlamış durumda ve bu işletmelerin %43'ü değişen koşullara uyum sağlamak ve risk dengeli kararlar almak için çabalamak zorunda kaldı.

Lexis Nexis'in 2025 için hazırladığı rapora göre ise Generative AI (üretken yapay zeka) 'ın yaygınlaşması hukuk sektörünü yeniden tanımlamaya başlamıştır. Bu rapora göre, AI, artık sıradan bir "oyuncak" değil, adetâ rekabetin kritik bir parçası haline gelmiştir.

HUKUKÇULAR NEDEN YAPAY ZEKÂYA TEREDDÜTLE YAKLAŞIYORLAR?

Her zaman geleneksel ve muhafazakar bir alan olarak öne çıkmış olan hukukun uygulayıcıları, günümüzde, gelişen teknolojiyi bir adım geri atarak seyretmektedirler. Bu durum özellikle yapay zekâ ve Legal Tech alanında kendisini daha fazla hissettirmektedir. Bunun altında yatan nedenlerse yapay zekânın öncelikle pek yeni bir alan olması ve yapay zekânın hukuk alanına girmesiyle bazı sınırlama ve risklerin gündeme gelmiş olmasıdır.

Daha sonraki bir yazımızda detaylı şekilde bahsedeceğimiz üzere, bu çekincelerin en başına bazı yapay zeka programlarının yaşadığı doğruluk (hallucination) sorunu, avukat-müvekkil gizliliğine dayalı çekinceler, yapay zekânın yanlılık (bias) problemleri, etik ve sorumluluk sorunsalı ve yasal düzenleme eksiklikleri yatmaktadır.

Hukukun katı ve dogmatik biçimde düzenlenmiş yapısı ve değişime dirençli kurumları yeni teknolojilerin benimsenmesini zorlaştırmaktadır. Hukukçular, dava sonuçları tahmin eden yapay zeka modellerinin, sözleşme otomasyonlarının, dijital dava dosyası yönetimi gibi görece yeni teknolojilerin yargısal süreçlere uygun olmamalarından ve onları yanlış yönlendirmelerinden çekmektedirler.

SONUÇ

Her şey bir yana, tüm dünyayla birlikte hukuk dünyası da büyük bir dönüşümün eşiğini aşmış ve kendini bu değişimin içinde bulmuştur. Legal Tech kavramı hukuk dünyasının vazgeçilmezi haline gelmiş ve rekabetin başlı başına bir parçası olmuştur. İnsanlık, bir kez daha hayal gücünün de ötesinde bir teknolojiyi hayatına dahil etmiş ve tüm yaşamını çok daha verimli hâle getirirken bir yandan da bu gelişime tereddütle yaklaşmaya devam etmiştir. Öyle ya da böyle teknoloji ve yapay zekâ her gün gelişmekte ve hukukçuların pek çok işini kolaylaştırmakta, hukuk mesleklerinin icrasını kökten bir değişime sokmaktadır. Peki yapay zeka gerçekten de hukukçuların işlerini ellerinden alabilir mi? Bir sonraki yazımızda bunu cevaplandırmak üzere, hoşçakalın!