Prompt engineering yani komut mühendisliği, çağımızın ortaya çıkardığı ve yine çağımıza ait, nevi şahsına münhasır bir sanat olarak değerlendirilebilir mi? Prompt engineering, teknolojik bir beceriden çok bir sanata benzetmemizdeki sebep şu ki: yapay zekâya verilen her komut, yalnızca bilgi istemek değil, bir düşünce biçimini şekillendirmektir. Nasıl ki bir ressam renkleriyle duyguyu, bir avukat kelimeleriyle iknayı yaratırsa, iyi bir prompt mühendisi de kelimeleri stratejik biçimde seçerek yapay zekânın bakış açısını, tonunu ve hatta "mantığını" belirler. Bu yüzden üretken yapay zekâyı verimli kullanmak, teknik bir formül ezberlemekten ziyade, dili, bağlamı ve niyeti ustalıkla birleştirme sanatıdır. İyi bir prompt, yalnızca doğru cevabı değil, doğru düşünme sürecini de inşa eder, tıpkı bir hukukçunun güçlü bir dilekçeyle, hâkimi, doğru soruya yönlendirmesi gibi.

Yapay zekânın (özellikle üretken yapay zekânın) hukuk alanındaki günümüzde hızla artmaya başladı. Birçok avukat ve hukuk uzmanı, üretken yapay zekâ araçlarını deneyerek bu teknolojinin hukuki araştırma yapma, sözleşme ve dilekçe taslakları hazırlama gibi işlerde çığır açan faydalar sağlayabildiğini gördü. Örneğin, 2023 yılında LexisNexis tarafından yapılan uluslararası bir araştırma, hukukçuların üretken yapay zekâyı en sık hukukî araştırma ve hukuk yazıları taslağı hazırlama gibi amaçlarla kullanmayı planladıklarını ortaya koymuştur. Ancak, tıpkı geleneksel hukuk araştırmalarında olduğu gibi, yapay zekâ araçlarından elde ettiğimiz sonuçların kalitesi de sorduğumuz soruya (yani verdiğimiz komuta) sıkı sıkıya bağlıdır. Bir başka deyişle, yapay zekâdan doğru ve işe yarar yanıtlar almak istiyorsak, ona ne sorduğumuzu ve nasıl sorduğumuzu dikkatle tasarlamamız gerekir. İşte prompt engineering tam da bu noktada devreye giriyor.

PROMPT ENGINEERING NEDİR?

Prompt engineering (komut mühendisliği), bir yapay zekâ modeline verdiğimiz komutları, yani prompt'ları, istenen yanıt veya davranışı ortaya çıkaracak şekilde dikkatlice hazırlama ve tasarlama sürecidir. Başka bir tanımla, yapay zekâ sistemlerinden en doğru, ilgili ve faydalı cevabı alabilmek için sorgularımızı özenle yapılandırma sanatıdır. Bu yaklaşım, yapay zekâyı sihirli bir "kara kutu" gibi görmek yerine, sanki ekibinizdeki bir stajyer avukat veya genç bir meslektaşınızmış gibi ele almayı gerektirir. Nasıl ki bir stajyer avukata bir görev verirken neyi, hangi bağlamda yapması gerektiğini açıkça anlatmanız gerekiyorsa, yapay zekâya da doğru çıktıyı üretebilmesi için net talimatlar vermelisiniz. Kötü ifade edilmiş, muğlak bir prompt'a muhtemelen alakasız veya yanıltıcı bir cevap alırsınız. Buna karşılık, iyi hazırlanmış bir prompt tıpkı net formüle edilmiş bir soru gibi yapay zekânın odağını daraltır, terimleri tanımlar ve istenen konuya yönlendirir. Sonuç olarak, yapay zekâ modellerinin çıktıları büyük ölçüde onlara ne şekilde soru sorduğumuza bağlı olduğu için, prompt engineering becerisi günümüzün üretken yapay zekâ çağında önemli ve aranan bir uzmanlık haline gelmiştir.

NEDEN PROMPT ENGINEERING'E İHTİYACIMIZ VAR?

İyi prompt hazırlamanın önemini birkaç açıdan ele alabiliriz:

• Daha Doğru ve Güvenilir Sonuçlar: Yapay zekâ, aldığı istem ne kadar açık ve zengin ise o kadar amaca uygun cevap üretir, bu nedenle birkaç kelimelik sıradan komutlar yerine bağlam, amaç ve detay içeren kapsamlı istemler kullanmalıyız.

• Verimlilik ve Üretkenlik: İyi tasarlanmış prompt'lar, yapay zekânın sizi doğru anlamasını sağladığı için hedefe yönelik ve isabetli cevaplar alırsınız. Bu da deneme-yanılma ile vakit kaybetmeyi önler.

• Hataların ve "Halüsinasyonların" Azaltılması: Halüsinasyon terimi, yapay zekânın gerçekte var olmayan veya yanlış bilgiler uydurmasına denir. Yani yapay zekâ son derece kendinden emin bir tonda, aslında tamamen hatalı bilgiler verebilir. Prompt engineering, doğru soruları sorarak ve süreci adım adım kontrol ederek bu tür riskleri en aza indirmenize yardımcı olur.

• Kontrol ve Sorumluluk: Hukukta, her zaman son kontrol avukatta olmalıdır. İyi hazırlanmış prompt'lar sayesinde avukat, yapay zekânın ürettiği metin üzerinde kontrolü elinde tutabilir. Aşamalar halinde yanıt almak, her adımda sonucu gözden geçirip gerekirse düzeltme yapma imkânı verir. Böylece yapay zekâyı, çıktısını denetlediğiniz bir yardımcı gibi konumlandırabilirsiniz.

ADIM ADIM ETKİLİ PROMPT YAZIMI

Peki madem bu kadar önemli bu "prompt engineering", hukukçular olarak nasıl daha etkin kullanacağız yapay zekâyı, nasıl öğreneceğiz bu sanatı? Aşağıda, bu yapıyı günlük hukuk pratiğinde nasıl kullanabileceğinizi örneklerle ve adım adım anlatacağız:

1. Hukuk Alanı ve Bağlamı Belirtin

Her hukuki analiz belirli bir çerçevede anlam kazanır. Yapay zekâya da aynı netliği sunmak gerekir. Prompt'un başına, konunun hangi hukuk dalıyla ilgili olduğunu açıkça yazın: "Borçlar Hukuku kapsamında kira artış sınırı", "İş hukuku bakımından haklı fesih koşulları" gibi. Bu, modelin doğru mevzuat perspektifinden düşünmesini sağlar. Bağlamı tanımlarken tarafların konumunu, olayın temelini ve varsa yerel düzenlemeyi belirtmek de büyük fark yaratır. Örneğin "İstanbul'da bir teknoloji şirketinde çalışan işçinin, sürekli aşağılayıcı e-postalara maruz kalması durumunda mobbing iddiası hangi kriterlere göre değerlendirilir?" Bu şekilde hazırlanmış bir bağlam, hem zamansal hem mekânsal referanslar içerir ve yapay zekâdan gelen cevabın isabet oranını ciddi biçimde artırır.

Örnek Promptlar:

• "İş Hukuku kapsamında, özel sektörde çalışan bir işçinin haklı fesih sebeplerini maddeler hâlinde açıkla."

• "Aile Hukuku çerçevesinde, eşin özel mesajlarını izinsiz kullanmasının boşanma davasındaki etkisini değerlendir."

2. Etkin Fiil ve Net Talimat Verin

Hukukçular netlikten hoşlanır, yapay zekâ da öyle. "Değerlendir", "Analiz et", "Karşılaştır", "Listele", "Bir hukuki mütalaa hazırla" gibi fiil odaklı komutlar kullanmak, modelin ne yapması gerektiğini doğrudan belirtir. Belirsiz fiiller ("açıkla" veya "bahset") yerine eylem yönü güçlü kelimeler seçmek, çıktının isteğinizle paralel olmasını sağlar.

Örneğin "TCK m.134 uyarınca gizlice elde edilen özel yazışmaların boşanma davasında delil olarak kullanılabilirliğini analiz et ve Yargıtay kararlarıyla destekle." Burada "analiz et" ve "destekle" talimatları modelin yönünü belirler.

Örnek Promptlar:

• "6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.11 kapsamında, ayıplı mal nedeniyle tüketicinin sahip olduğu seçimlik hakları açıkla ve her bir hak için Yargıtay kararlarından örnek ver."

• "4857 sayılı İş Kanunu m.25 kapsamında işverenin haklı fesih nedenleri ile işçinin haklı fesih nedenlerini karşılaştırmalı olarak listele."

3. Dayanak ve Referans Gösterin:

Bir prompt ne kadar iyi temellendirilirse, yanıt da o kadar güvenilir olur. Yapay zekâya hangi yasal çerçeve, kanun maddesi veya içtihat üzerinden düşünmesi gerektiğini açıkça söyleyin. Bu, modelin sadece "genel bilgi" vermesini değil, hukuki argümantasyon üretmesini sağlar.

Örneğin "Anayasa m. 26, m.13 ve AİHS m. 10 çerçevesinde, sosyal medya paylaşımları nedeniyle verilen disiplin cezalarının ifade özgürlüğü bakımından değerlendirmesini yap." Böylece model, yorumunu keyfî biçimde değil, belirttiğiniz mevzuata yaslayarak yapar. "Dayanak göstermek" sadece doğruluk için değil, meslekî kontrolü elinizde tutmak açısından da şarttır.

Örnek Promptlar:

• "TCK m.29'daki haksız tahrik indiriminin uygulanma koşullarını, Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun son içtihatlarıyla birlikte değerlendir."

• "TTK m.23 ve Yargıtay İBBGK kararları ışığında, faturada vade farkının bulunması durumunu değerlendir."

4. Etken Rol ve Perspektif Belirleyin:

Yapay zekâya bir "rol" vermek, cevabın tonunu, derinliğini ve formatını kökten değiştirir. "Bir Yargıtay tetkik hâkimi olarak bu olayı değerlendir." "Bir vergi avukatı gibi, müvekkiline gönderilecek açıklayıcı bir e-posta taslağı hazırla." "KVKK uzmanı olarak, veri ihlali durumunda uygulanabilecek idari yaptırımları özetle." Bu tür "persona" tanımlamaları, modelin bakış açısını belirler. Hukuk gibi bağlamsal yoğunluk içeren alanlarda, "kimin gözünden konuşulduğu" cevabın niteliğini dramatik biçimde etkiler. Kısacası, rol belirlemek yapay zekâyı bir "ortak çalışan" gibi konumlandırır.

Örnek Promptlar:

• "Bir bilişim hukuku uzmanı olarak, yapay zekâ tarafından üretilen içeriklerin fikri mülkiyet koruması altına girip girmediğini Türk Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu çerçevesinde analiz et."

• "Bir ceza hâkimi olarak, TCK m.29'daki haksız tahrik indiriminin uygulanabilirliğini, olayda failin öfke hâlinin süreklilik gösterip göstermediği bakımından değerlendir ve gerekçeli karar taslağı formatında yaz."

5. Formatı Tanımlayın:

Hukukta, sunum biçimi en az içerik kadar önemlidir. Yapay zekâdan yalnızca bilgi istemek yerine, hangi formatta istediğinizi de belirtin: "Maddeler hâlinde sırala." "Tablo hâlinde özetle." "Gerekçeli karar taslağı formatında yaz." Örneğin "Mobbing ispat kriterlerini ve her bir kriter için Yargıtay'ın aradığı delil türlerini tablo hâlinde açıkla" derseniz, model hem bilgi hem biçim yönünden size hazır bir belge üretir. Bu, özellikle rapor ve dilekçe hazırlık süreçlerinde zamandan tasarruf sağlar.

Örnek Promptlar:

• "Türk Borçlar Kanunu m.344 kapsamında kira artış sınırına ilişkin düzenlemeleri ve Yargıtay'ın bu konuda verdiği kararları tablo hâlinde özetle."

• "İcra takibi sürecini kronolojik bir zaman çizelgesi formatında özetle."

6. Adım Adım İlerleyin (Zincirleme Düşünme Tekniği):

Yapay zekâya tek seferde karmaşık bir görev vermek yerine, onu adım adım yönlendirmek çok daha verimli sonuç verir. Bu yaklaşım, "Chain of Thought" olarak adlandırılmaktadır. Örneğin "İşçinin mobbing iddiasında Yargıtay'ın aradığı kriterleri listele." komutunu verip cevabı aldıktan sonra yeni bir komut olan "Bu kriterleri sağlayan 3 Yargıtay kararının kısa özetini ver." komutunu vermek, yapay zekâyı zincirleme düşünmeye iter. Bu yöntem, hem hataları azaltır hem de cevabın nasıl şekillendiğini adım adım görmenizi sağlar. Bir başka deyişle, yapay zekâya Sokratik yöntem uygulamış olursunuz.

Örnek Promptlar

1. "Türk Ticaret Kanunu m.553 uyarınca yönetim kurulu üyelerinin sorumluluk esaslarını açıkla."

2. "Yönetim kurulu üyelerinin şirket zararından sorumlu tutulduğu üç Yargıtay kararını özetle."

3. "Bu kararlar ışığında, sorumluluktan kurtulma için alınabilecek önleyici tedbirleri maddeler hâlinde belirt."

7. Karşıt Argüman Ürettirin:

İyi bir hukukçu sadece kendi tezini değil, karşı tarafın tezini de bilir. Aynı şeyi yapay zekâdan da isteyebilirsiniz: "Şimdi de davacı vekilinin, bu delilin hukuka uygun olduğunu savunan argümanlarını üç paragrafta yaz." Bu yöntem, dava hazırlık sürecinde olası karşı savunmaları önceden görmenizi sağlar. Yapay zekâyı bir "muhalif görüş simülatörü" olarak kullanmak, hukukî stratejilerinizi güçlendirir.

Örnek Promptlar:

• "Boşanma davasında gizlice elde edilmiş WhatsApp yazışmalarının hukuka aykırı delil sayılacağını savunmuştun. Şimdi de bu delilin kabul edilmesi gerektiğini, 'başka türlü ispat imkânı bulunmaması' ilkesine dayanarak davacı vekilinin bakış açısından savun."

• "İşverenin fazla mesai ödemediği iddiasını haksız bulmuştun. Şimdi aynı olayı işçi vekilinin bakış açısından değerlendir ve işçinin fazla mesai yaptığını ispatlayabilmek için sunabileceği delilleri Yargıtay kararlarına dayanarak açıkla."

8. Etik, Gizlilik ve Doğrulamayı Unutmayın

Teknoloji değişse de hukukçunun sorumluluğu değişmez. Yapay zekâya gerçek kişi, şirket veya dava bilgilerini asla açık şekilde yazmayın. Prompt'larda her zaman "Davacı A", "Şirket X" gibi anonimleştirilmiş örnekler kullanın. Bu, Avukatlık Kanunu m.36'daki sır saklama yükümlülüğünün dijital uzantısıdır. Ayrıca, modelin verdiği bilgileri mutlaka kontrol edin. Yapay zekâ zaman zaman "halüsinasyon" görebilir; yani gerçekte olmayan bir kanun maddesi veya içtihat uydurabilir. Eğer şüpheli bir bilgiyle karşılaşırsanız, düzeltici bir ek prompt verin: "Bu kararın gerçekte var olup olmadığını kontrol et ve sadece Resmi Gazete'de yayımlanmış Yargıtay içtihatlarını kullan." Bu, sizi hem etik risklerden hem de meslekî itibar kaybından korur.

Örnek Promptlar:

• "Şirket X'in çalışanına yönelik yaptığı veri işleme faaliyetini, KVKK m.5 kapsamında hukuka uygunluk yönünden değerlendir."

• "Ceza yargılamasında yer alan 'tanık isimlerini' ve 'olay adreslerini' gizleyerek, metni anonimleştirilmiş bir eğitim örneğine dönüştür."

9. Sürekli İyileştirin

Prompt engineering bir defalık beceri değildir; bir alışkanlıktır. İlk denemede mükemmel sonucu alamayabilirsiniz, tıpkı hayatınızda ilk kez resim çizmeyi, şarkı söylemeyi denemek gibi. Yapay zekâ ile etkileşimi bir diyalog olarak görün: her cevaptan sonra soruyu biraz daha netleştirin, gereksiz detayları çıkarın, önemli noktaları vurgulayın. Bu sürekli iyileştirme süreci, sizi "soru soran" değil, "stratejik düşünen" bir kullanıcı yapar.

Örnek Promptlar:

• "Bir önceki cevabında Yargıtay kararlarını çok genel özetledin. Lütfen 2020 sonrası kararları esas alarak yeniden yaz."

• "Cevabını daha kısa, müvekkile hitap eden bir dille yeniden düzenle."

Sonuç olarak, prompt engineering, aslında hukukçuların zaten çok iyi bildiği bir becerinin doğru soruyu sorma ve yanıtı denetleme sanatının dijital versiyonudur. Saydığımız aşamalar bu beceriyi sistematik hâle getirir; zincirleme düşünme tekniği derinleştirir; etik ilkeler de güvenli sınırları çizer. Sonuçta mesele, yapay zekâyı sihirli bir kutu gibi görmek değil, onu bilinçli yönlendirebilen bir hukukçu refleksiyle kullanmaktır. Unutmayın: doğru soruyu sormak, doğru bilgiye ulaşmanın en kolay yoludur. E peki yapay zekâ halüsinasyon uğrarsa ne olacak, cevabının doğru olup olmadığını nereden bileceğiz? Haftaya yapay zekânın halüsinasyon sorunu hakkında konuşmak üzere, hoşçakalın!

Diğer yazılarımıza ulaşmak için https://leagleapp.com/tr/blog sitesini inceleyebilirsiniz!